‏کمالگرایی‬ و مصیبت والد کمال گرا

‏کمالگرایی (Perfectionism): بسیار پیش آمده که دانش آموز یا دانشجویی می گوید که مثلا در فلان درس نمره ۱۸ گرفته و والدینش به او گفته اند که تو چرا ۲۰ نگرفتی یا چرا اشتباه کرده ای یا چرا دقت نکردی؟ کارمندی می آید و می گوید که پس از انجام کاری، مدیرش او را مورد سرزنش قرار داده که چرا مثلا در اینجا این اشتباه را داشته ای؟ همسرانی را می بینم که بعد از سالها زندگی با یک اشتباه دیگری، انگار دنیا و رابطه آنها به آخر رسیده است. کسانی هستند که بعد از کلی بررسی و تحقیق و مشاوره و اکی گرفتن همه جوره، بازهم در زندگی دچار مشکل می شوند و فکر می کنند که چرا اشتباه کرده اند و می خواهند با فرافکنی، تقصیر را یا به گردن دیگران و جهان بیاندازندو یا بادرون فکنی، مدام خود را سرزنش کنند.

نویسنده: محمود امیری نیا، مدرس و مولف هوش هیجانی

این نگرانی ها و استرس ها، برای چیست؟ گاهی فکر می کنم که مردم دارند با هم شوخی می کنند. وگرنه چه لزومی دارد که این همه استرس را به خود و دیگران تحمیل کنند. مثلا آنها فکر می کنند که کسانی که با انگیزه و پر تلاش و رضایت مند هستند، هیچ مشکلی ندارند؟ بسیاری از معلمان و مدیران درباره اضطراب دانش آموزان یا کارمندان می گویند و اینکه تا چه میزان این استرس فراگیر شده است. بیشتر محققان می دانند که عمده ترین دلیل آن این است که ما نگران این هستیم که مورد پذیرش قرار نگیریم، مگر آنکه کاری را به طور کامل و درست انجام داده باشیم، تنها در این صورت است که فکر می کنیم که حق مان است که مورد پذیرش قرار بگیریم و دوست داشته شویم و واقعا سوال مهمی است، چرا اینگونه فکر می کنیم؟

‏کمالگرایی چیست و چه باید کرد؟

۱-  ‏کمالگرایی  (Perfectionism) کارخانه سوسیس های یک شکل- اگر مدام به این فکر کنیم که انتظار کامل بودن از خود و دیگران داشته باشیم، آنگاه حق انتخاب و تعیین سرنوشت خود را از دست می دهیم. ما نیاز داریم که کودکان مان و افرادی که با آنها کار می کنیم، توانایی ها و قدرت های منحصر به فرد خود را بروز دهند، آنها را ارزش گذاری کنند و در خود پرورش دهند. به نظر اگر آنها احساس کنند که با قضاوت کمال گرایانه ما مواجه می شوند، ترس از اشتباه کردن چنان در آنها قوی خواهد شد، که ترجیح می دهند تنها در مسیری حرکت کنند که بقیه و به ویژه افراد مورد احترام آنها می گویند، زیرا می خواهند مورد پذیرش قرار بگیرند. اگر کمال گرایی و کامل بودن، اینقدر مهم است، پس دیگر چه لزومی دارد که از تنوع و تفاوت ها حرف بزنیم؟ نهایت کمال گرایی در افراد جامعه چیست؟ احتمالا یک کارخانه از آدمهایی خواهیم داشت که مانند سوسیس ها، یک شکل و یک اندازه و با یک طعم، خواهند بود. این موضوع تنها مرض مربوط به جامعه ما نیست. اغلب استعدادها و افرادی که توانایی های ویژه ای دارند به دلیل عدم رعایت کامل استانداردهای کمال گرایی، به حاشیه رانده می شوند. مثلا «سر پل نرس»، برنده جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی، در سال ۲۰۰۱ ، در یک مصاحبه تلویزیونی می گفت که او نمی توانسته به خوبی به زبان انگلیسی صحبت کند. به همین دلیل نزدیک بود که در دانشگاه پذیرفته نشود. که خوشبختانه با انعطاف پذیری تصادفی رئیس دانشگاه، او این شانس را داشت که تحصیلات خود را ادامه دهد. هرچند که او از نظر این مسئله ضعیف بوده است اما توانایی علمی بسیار بالای او زبانزد شد. او هنوز هم از این نقص رنج می برد، با اینحال معتقد است که خیلی از افرادی که ریجکت شدند، چنین شانسی را نداشته اند. شاید اگر او هم این شانس را نداشت، امروز جهان، افتخار اهدای این جایزه را به او نداشت.

۲-‏  کمالگرایی (Perfectionism): هیچ یک از ما کامل نیست. (این تنها هیچی است که درست است)، کامل بودن برای انسان دست نیافتنی است، پس چرا این همه انرژی خود را صرف کامل و بی نقص بدن می کنیم. از جراحی های زیبایی گرفته تا دغدغه های مربوط به همسر ایده آل، محیط کار ایده آل، نمره ایده آل، فرزند ایده آل، خانواده ایده ال و … برای کسی که کمال گراست، و به کمالگرایی دچار است، اگر در دنیای واقعی یک زگیل بزند، دنیا به آخر می رسد، حاضر است تمامی برنامه های دیگر خود را تعطیل کند تا این زگیل از بین برود. واقعا ما آمده ایم به این جهان که با یکدیگر اینگونه مسابقه دهیم؟ و در نهایت و در پایان خسته از این مسابقه ، در هم شکسته و غمگین، انتظار مرگ خود را داشته باشیم؟ چون به نظر کسی از ما برنده نخواهد بود. اگر ما بپذیریم که اشتباه، نقص، خطا، شکست هم بخشی از زندگی ماست ، همانطور که موفقیت، تلاش ، هدف گذاری، برنامه ریزی و شادی، بخشی از مسیر است، آنگاه ما به احتمال زیاد، به آدمهای دیگر احساس نیاز خواهیم کرد. کسانی که مانند ما در زندگی تجربه های اشتباه و شکست داشته باشند. ما به همدلی و همدردی و مشاوره آنها نیاز پیدا خواهیم کرد. همین باعث می شود که دوستی ها و روابط بین فردی شکوفا شود.
۳-   کمالگرایی : انتظار کامل بودن از خود و دیگران، هزینه گزافی برای ما خواهد داشت. کامل بودن، باعث نمی شود که ما محبوب و دوست داشتنی باشیم. انسان اشتباه می کند، خطا می کند، و اگر ما این احساس را در زندگی داریم که نسب به دیگران از نظر نیروی درونی، زیبایی و ارزش ها، پایین تر هستیم، یعنی که احتمالا کمالگرایی ما موجب شده که احساس حقارت کنیم. و حس تنهایی بدی را برای ما شکل می دهد.
۴- ‏ کمالگرایی (Perfectionism): در مورد بچه ها، این نیست که بخواهیم تمرین ها و تکالیف آنها را به کامل ترین شکل انجام دهیم، زیرا به این شکل آنها فکر می کنند که خودشان دیگر نمی توانند انجام دهند، زیرا به کاملی و درستی ما قادر به انجامش نیستند. در صورتیکه وظیفه ما این است که انگیزه لازم برای انجام تکلیف ها و تمرین ها را برایشان فراهم کنیم. به عبارتی انگیزه بخش باشیم. هنگامی که ما بزرگسالان چه در قالب معلم، والد، همسر، مدیر، کارمند و غیره در مورد اشتباهات و خطاهای خود صحبت می کنیم، دیگرا می فهمند که اشتباه، خطا و شکست بخشی از زندگی است، یاد می گیرند که برای ادامه مسیر لازم است که توانایی ها و مهارتهای ذهنی و روانی خود را پرورش دهند تا بتوانند اشتباهات کمتری (و نه هیچ اشتباهی) داشته باشند، یا اگر اشتباهی صورت گرفت و یا با مسئله ای مواجه شدند، چگونه بتوانند آن را بررسی کنند و حل نمایند. مهارتهایی مانند هوش هیجانی و ارتباط موثر و ….
۵- ‏کمالگرایی (Perfectionism): کمالگرایی ، خلاقیت، نوآوری، و انعطاف پذیری را در ما خفه می کند. اگر کسی فکر می کند که نه، اینطور نیست، کافی است به گذشته خود نگاهی بیاندازد، و ببیند که با کمال گرایی خود، به چه موفقیت هایی دست یافته است؟ و آیا به همه آنچه که می خواسته برای شادکامی و رضایت کامل از خود دست یافته است؟ یا هنوز هم کافی نیست و باید تا کامل شدن و رضایت کامل، صبر کند. این یک سفسطه نیست، یک واقعیت منطقی است.
۶- ‏کمالگرایی (Perfectionism): در نظر داشته باشیم که خروجی کمال گرایی، میل به افسردگی است. با انتظارات غیر واقعی و کمال گرایانه، محیطی را فراهم خواهیم کرد که در آن یأس و ناامیدی و پوچی بروز می یابد. کمتر پیش می آید که چنین افرادی دیگران را دوست داشته باشند، زیرا آنها مدام فکر می کنند که چه کنم که کامل تر باشم تا احساس رضایت کنم. واقعا آنقدر زمان ما و عمر ما نامحدود است؟ انزوا یکی از نتایج بارز کمال گرایی است. هرچند این عرایض به معنای عدم برنامه ریزی، هدف گزینی، معنا دهی و انگیزه بخشی در تلاش و پویایی نیست.

#‏کمالگرایی

نویسنده: دکتر محمود امیری نیا

Dr. Mahmood Amirinia مدرس و مولف مستقل هوش هیجانی . Instructor and Freelance researcher on Emotional Intelligence