شیدایی و افسردگی در رویکرد شناختی رفتاری

فردی که در حالت شیدایی است، تصویر درستی از موقعیت واقعی ندارد

شیدایی و افسردگی با نگاه به رویکرد شناختی رفتاری 

شیدایی و افسردگی چیست و چه علائمی دارند؟

ما برای اعتماد به یکدیگر به خوش‌بینی و دلشادی نیاز داریم اما خوش بینی بیش از اندازه  ما را از واقعیت‌های زندگی دور خواهد کرد و « شیدایی » (mania) را در ما شکل می‌دهد و در مقابل زمانی‌که احساس بدبینی و درماندگی می‌کنیم، هیجان‌رفتار  ما بیانگر « افسردگی » (depression) است و نسبت به انتظارهای خود و هرآنچه که پیرامون خود می‌بینیم، بی‌علاقه و غمگین می‌شویم. در افسردگی همانند یک «سرماخوردگی روانی»، انرژی آزاد فروکش کرده است. اما در شیدایی، افرد بسیار تلقین‌پذیر می‌شوند، پیشنهادهای دیگران را به‌راحتی می‌پذیرند و با ساده‌دلی‌، خوش‌بینی‌ و خوش‌دلی رفتار می‌کنند. 

فردی که در حالت شیدایی است، تصویر درستی از موقعیت واقعی ندارد مثلاً ممکن است درست در زمانی‌که او را از کار برکنار کرده‌اند به خریدهای غیرضروری پرهزینه روی آورد تا به این روش بر احساس درماندگی خود سرپوش بگذارد. فرد دچار شیدایی قضاوت اشتباهی دربارۀ دیگران دارد مثلاً  اطرافیان خود را به دو گروه خیلی خوب و خیلی بد تقسیم می‌کند و همه چیز را سیاه و سفید می بیند. به عبارتی از نظر کسی که دچار شیدایی است ، فردی که صبح خیلی بد بوده است، ناگهان عصر همان روز در گروه خیلی خوب قرار می‌گیرد که علت آن ناتوانی فرد در کنار‌آمدن با احساسات دوسوگرای خود می‌باشد. افراد افسرده نیز اطرافیان خود را به دو گروه سیاه و سفید تقسیم می‌کنند، اما آنها به‌سادگی شناخت خود را دربارۀ دیگران تغییر نمی‌دهند و همیشه در ذهنشان مردمانی خوب و مردمان دیگر بد می‌مانند. در صورتی که افرادی که دچار اختلال شیدایی هستند ، به راحتی تصمیم خود را تغییر می دهند. 

اگر چه افراد دچار شیدایی به دلیل انرژی آزاد افزایش یافته، دچار «پرش افکار» و درهم ریختگی تصاویر هیجان رفتاری هستند، افراد افسرده نیز به دلیل به کارگیری مکانیسم سرکوبی دچار خودگویی‌های منفی می‌باشند طوری که آنها را نسبت به جهان پیرامون، بدبین و درمانده می‌کند.  چنین رویه‌ای انرژی آزاد آنها را به شکل انرژی درونی زیستی و روانی انباشته می‌کند و در شرایط بازگشت افکار هیجانی سرکوب شده در هشیاری، مدام با خود حرف می‌زنند تا اجازۀ آزاد شدن انرژی هیجانی درونی را ندهند زیرا از آن واهمه دارند.

« آرون‌تی‌بک »[۱] مفهوم «سه‌گانگان شناختی» را برای افکار خودکار مطرح کرده است. او بر این باور است که افسرده ها از «افکار خودکار» منفی دربارۀ (۱) خود، (۲) جهان (مثلاً افراد خاصی یا به‌طور کلی همۀ مردم) و (۳) آینده استفاده می‌کنند. افکار خودکار فرد افسرده شامل عقاید و الگوهای شناختی است که می‌تواند در اثر عوامل زیستی (مثلاً نقص در عملکرد هورمونها) شکل گرفته باشد و یا در دوران کودکی به‌صورت مشاهدۀ رفتار والدین، معلمان و دیگران در قالب «طرحواره‌های شناختی» آموخته شده باشد. چنین طرحواره‌هایی در آنها الگوی درماندگی را در هیجان‌رفتار  نشان می‌دهند .

پرفسور آرون‌تی‌ بک نظریه پرداز و درمانگر شناختی رفتاری افسردگی شیدایی و اختلالات روانی
پرفسور آرون‌تی‌ بک نظریه پرداز و درمانگر شناختی رفتاری افسردگی شیدایی و اختلالات روانی

طرحواره های شناختی افکار افراد افسرده ، دستِ‌کم دارای سه خطای اساسی  است.

اول آنکه در پس هر شکستی، مردم از خود می‌پرسند: «آیا علت این شکست همیشگی است یا موقتی؟» در این زمان، فرد افسرده فکر می‌کند که علت شکست همیشگی است و احتمال می‌دهد که در آینده هم تکرار شود یعنی که علت شکست خود را پایدار می‌داند. به‌همین دلیل بدبینی و درماندگی او نیز ادامه می‌یابد و به شرایط و موقعیت‌های دیگر «تعمیم» داده می‌شود. اما اگر چنین کسی، فکر کند که علت این شکست مثلاً خواب بد دیشب بوده است، در این‌ صورت برای شکست خود از علتی ناپایدار استفاده کرده است و بر همین اساس الگوهای درماندگی پایدار به بدبینی و درماندگی‌های همیشگی می‌انجامد درحالی‌که الگوهای ناپایدار گذرا هستند.

دوم آنکه آنها در برابر رویدادهایی که در آن نقشی ندارند مدام خود را مقصر می‌دانند و علت شکست را  به ناتوانی و کاستی‌های خود نسبت می‌دهند و به‌همین دلیل از درون‌فکنی نامناسب به‌جای برون‌فکنی استفاده می‌کنند و سومین خطای شناختی آنها مربوط به انتظاری است که از خود دارند. زیرا آنها فکر می‌کنند که باید به‌طور کامل توانایی حل مشکلات را داشته باشند و اگر چنین چیزی نباشد، خود را ناتوان و بی‌عرضه تصور می‌کنند، در صورتی‌که ممکن است آنها بتوانند دستِ‌کم بخشی از مشکل را حل کنند ، بنابراین وقتی علت شکست به ناتوانی کلی در شخصیت فرد نسبت داده می‌شود موجب کاهش اعتماد به‌نفس  می‌شود و توانایی انجام کوچکترین کارها را نیز بی اثر می‌کند.

سه گانگان شناختی پرفسور بک برای افراد دچار شیدایی و افسردگی
سه گانگان شناختی پرفسور بک برای افراد دچار شیدایی و افسردگی

همان‌طور که مشاهده می‌کنید، شیدایی و افسردگی بیش از آنکه به انرژی درونی زیستی و روانی ما مربوط باشند، به شیوۀ آزاد سازی انرژی ما و به کارگیری نیروی اراده وابسته است. بر همین اساس، «جودیت بِک »[۱] نیز  بر این باور است که انسانهای دچار افسردگی یا شیدایی به دو دلیل اصلی دچار افکار خودکار منفی و یا برداشت‌های غیرواقعی از موفقیت یا شکست خود می‌شوند: «اول آنکه آنها موقعیت خود، جهان پیرامون و آینده را با توجه به شرایط کنونی به درستی ارزیابی نمی‌کنند، بنابراین آنها باید ابتدا برای یافتن مشکل و مسئله‌ای که وجود دارد، «خودسنجی» کنند تا موقعیت کنونی را به درستی ارزیابی نمایند و دوم آنکه آنها نیازمند برنامه ای تقویت شده برای خود هستند تا بتوانند از  دیگران نیز کمک بگیرند» (۲۰۱۱).

[۱] Judith S. Beck, Ph.D. (1954
[۱] Aaron Temkin Beck (1921
بیش فعالی کودکان : اختلال نقص توجه / بیش فعالی ( ADHD)
زبان بدن کودکان و نوزادان اگر برای درک خواسته های آنها باشد ، بسیار کاربردی و مفید خواهد بود
دلبستگی ایمن و پرورش هوش هیجانی کودکان ، نتیجه رفتار مادرانه با نوزاد و کودک است

برای آزمون  و پرسشنامه هوش هیجانی و تست هوش هیجانی دیگر آزمون های هوش هیجانی کلیک نمایید: 

پرسشنامه و تست  هوش هیجانی  تنظیم هیجان های خود 

پرسشنامه و تست هوش هیجانی  تنظیم هیجان های دیگران

پرسشنامه  و تست   هوش هیجانی درک عواقب هیجان های خود

پرسشنامه   و تست هوش هیجانی درک عواقب هیجان های دیگران 

پرسشنامه  آزمون هوش هیجانی  سنجش موفقیت

آزمون هوش هیجانی  تستسنجش پرخاشگری

پرسشنامه  هوش هیجانی  سنجش میزان جربزه و جرات ورزی

پرسشنامه هوش هیجانی – آزمون خوش بینی و بدبینی 

پرسشنامه هوش هیجانی به همراه دانلود مقاله هوش هیجانی و آزمون هوش هیجانی بار-ان 

 

نویسنده: سایت آموزش هوش هیجانی EQ Learning

Mahmood Amirinia . مدرس و مولف مستقل هوش هیجانی . Instructor and Freelance researcher on Emotional Intelligence