انتقاد و عیب جویی در مقابل حسن جویی است

انتقاد، حمله به گذشته  شخصیت ولی حسن جویی، ساختن رفتار آینده است

بسیار شنیده ایم یا دیده ایم، که اطرافیان، دوستان، خانواده و … بنابر مسائل مختلف هر ازگاه یا بیشتر اوقات شروع می کنند به عیب جویی و انتقاد کردن، و اگر شخص ناراحت شود و از خود دفاع کند، مورد سرزنش قرار میگیرد که انتقاد پذیر نیستی. از طرف دیگر برخی نیز سعی می کنند انتقاد را از عیب جویی جدا کنند، و به انتقاد یک پسوند اضافه می کنند که مثلا انتقاد مثبت یا سازنده و انتقاد منفی یا مخرب و از این قبیل. بر همین اساس لازم است که ابتدا این توضیح را عرض نمایم که انتقاد در لغت نامه‌ی دهخدا عبارت است از: «سره کردن، سره گرفتن، بیرون کردن درم های ناسره از میان درم ها، بهین چیزی برگزیدن، آشکار کردن عیب شعر بر قایل آن، کاه از دانه جدا کردن.»  و در زبان انگلیسی، معنای واژه‌ی Criticism به معنای «عیب جویی» و «آشکار ساختن عیوب» و «داوری» است،  داوری مخالفانه درباره‌ی خصوصیات چیزی است.» بنابراین، انتقاد دو معنا دارد: یکی عیب جویی و دیگری داوری از سر مخالفت. بنابراین هر تفسیر دیگری از انتقاد ، بیشتر به نظر می رسد یک تفسیر و برداشت ذهنی باشد تا واقعی. از طرفی برخی نیز در تلاش بوده اند که آن را به نیت فرد ربط دهند که همانطور که می دانیم، ما عالم به نیت خوانی نیستیم. بنابراین ، انتقاد همان عیب جویی است. که برعکس آن حسن جویی است که می تواند با تحسین یا به صورت بازخورد اصلاحی باشد که در ادبیات فارسی به ان پند دادن یا اندرز گفته می شود.

نویسنده: محمود امیری نیا، مدرس و مؤلف هوش هیجانی

  • صرفنظر از این تفاوت واژگانی و زبانی، انتقاد کردن به مانند آن است که جراحی بخواهد به جای بخیه زدن به معده ، آن را پانچ کند. و تفاوت مهم در اینجا آن است که در انتقاد و عیب جویی، افراد به شخصیت یکدیگر حمله می کنند و وقتی شخص از “تصور از خود ” self-concept ش دفاع می کند، برچسب انتقاد ناپذیر به او زده می شود. در صورتی که در پند و اندرز دادن، شخص تلاش می کند تا صرفا نظر خود را در مورد رفتار یک فرد بیان کند. در واقع در انتقاد و عیب جویی، تمرکز بر تصور از خود دیگری است، در حالیکه در پند و اندرز ، تمرکز بر تصور از خود خودمان است.
  • در انتقاد و عیب جویی، تمرکز بر پاسخی سریع برای به زانو در اوردن شخص است، در صورتیکه در پند و اندرز ، تلاش برای ساختن دنیای درونی خود برای به هم نزدیک شدن به یکدیگراست.
  • در انتقاد و عیب جویی، بر گذشته افراد تمرکز می کنیم، در حالیکه در بازخوردهای اصلاحی و پند و اندرز ، بر اینده و اهداف تمرکز می شود.
  • در انتقاد و عیب جویی، افراد بدون آنکه خودشان حرکت مثبتی داشته باشند، دیگران را مورد سرزنش و تحقیر قرار می دهند، در حالیکه در فیدبک اصلاحی و پند و اندرز، فرد ابتدا خود قدم مثبتی برای حل مشکل برمی دارد، و در عین حال به دیگران نیز ان را توصیه می کند بدون باید و نبایدهای تند و تیز یا زخم زبان زدن. و خیلی مهم است که در فیدبک اصلاحی، از واژه هایی مانند ای کاش، ارزو می کنم برایت و غیره استفاده شود که درونش یک نوع امیدواری برای اصلاح رفتار باشد.

 

  • انتقاد و عیب جویی بیشتر محتوای قضاوتی دارند و هدف آن مشکل دار نشان دادن طرف مقابل یا خانواده و شخصیت اوست در صورتیکه فیدبک اصلاحی بر واقعیت تکیه می کند، و هدف پذیرش شخصیت به همان صورتی که هست می باشد، و تکیه اش بیشتر بر رفتارهای کنارامدن مثبت و انعطاف پذیری و درک متقابل و مشترک بر مبنای احترام متقابل به شخصیت یکدیگر است.
  • انتقاد و عیب جویی ناشی از خشم و پرخاشگری خفته و پنهان passive aggression است که یکی از طرفین رابطه، مدام سکوت می کند و دیگری مدام زخم زبان می زند و ازار می رساند و از طرفی به رنج درونی طرف مقابل بی اعتناست. و وقتی هم که طرف مقابل از کوره در می رود و خشم فروخورده را فریاد می زند، غالبا به صورت عبارتی نامربوط جلوه می کند و اینگونه است که بیشتر در معرض اتهام و قضاوت قرار می گیرد.

John Gottman، نویسنده کتاب هفت اصل برای یک ازدواج شاد (The Seven Principles for A Happy Marriage) در مصاحبه با بیش از ۱۲۰۰۰ زوج، انتقاد و عیب جویی، دفاع نابالغ ، تحقیر و سرزنش، و سکوت سنگی را به عنوان ۴ عامل اساسی در طلاق، طلاق عاطفی و نیز زندگی های ناشاد معرفی می کند. که امروز سعی کردیم یکی از این عوامل را مورد بررسی قرار دهیم. ابتدا مثال هایی را ذکر می کنیم:

-انتقاد و عیب جویی : وقتی تو این همه کار در خانه داری، چرا به سر کار می روی؟ واقعا که آدم بی مسئولیت و خودخواهی هستی؟

-فیدبک اصلاحی: ای کاش طوری برنامه ریزی می کردیم که بتوانیم با وجود حجم کاری که هر دو داریم، بتوانیم به خانه هم برسیم، چون می ترسم نظم خانه بهم بخورد.( اگر فیدبک اصلاحی با فیدبک مثبت همراه شود هم اثربخش تر است مانند: گاهی هم که به هم کمک می کنیم، چقدر احساس وقت بیشتری پیدا می کنیم تا به کارهای عقب افتاده برسیم،  ….)

-انتقاد و عیب جویی: واقعا تو چطور می توانی اینقدر خودشیفته باشی که یک روز تعطیلی را هم بدون زن و بچه، فقط به تفریح خودت فکر کنی و با دوستانت به کوه بروی؟ تو یک فرد مجرد هستی که ظاهرا آنهم از روی خودخواهی، صاحب خانواده شدی…

-فیدبک اصلاحی: وقتی آخر هفته به همراه دوستانت به کوه می روی، خیلی احساس تنهایی می کنم. (اگر فیدبک اصلاحی با فیدبک مثبت همراه شود هم اثربخش تر است مانند: گاهی هم که با ما می گذرانی، خیلی خوش می گذرد یادت هست ماه پیش….)

-انتقاد و عیب جویی: تو اصلا آدم شلخته و بی نظم و کثیفی هستی، ببین که هر دفعه چقدر لباسهایت را اینور و انور می اندازی، ذله شدم از دست تو و شلختگی هایت.

-فیدبک اصلاحی: ای کاش لباسهایت را وقتی می آمدی خانه، آویزان می کردی، ظرفهای خودت را هم اگر هربار که غذا می خوردی می شستی، اتاق خواب و آشپزخانه، مدت بیشتری تمیز و مرتب می ماند. .( اگر فیدبک اصلاحی با فیدبک مثبت همراه شود هم اثربخش تر است مانند: گاهی هم که رعایت می کنی، چقدر احساس ارامش بهتری داریم، یادت هست هفته پیش سرزده مهمان امد، ان موقع مرتب بودن تو خیلی کمک کرد و ….)

 

گاتمن بر این باور است که برای اجتناب از عیب جویی و انتقاد ، دو طرف رابطه به جای سرزنش و تحقیر و توهین یکدیگر (به ویژه به شخصیت و خانواده های یکدیگر)، از کلی گویی و به کار بردن واژه هایی مانند «باید، نبایدها…»، « همیشه و هیچ و هرگز واصلا و …» ، می توانند وقتی یکی از طرفین شروع به عیب جویی و انتقاد کرد، خشم و ناراحتی او را بپذیرد و در زمانی دیگر به حل و فصل موضوع بپردازد. می تواند بخشی از تقصیرها را به عهده گرفت و در جهت رفع کاستی ها و حل مسئله گام برداشت. برای مثال به جای دفاع و پاسخ به این انتقاد که :« تقصیر تویه که بچه ما دعوایی شده، چون خودت و خانواده ات و هفت جد و آبا و اجدادت دعوایی هستید و …» می توان پاسخ داد: « واقعا فکر نمی کردم چنین احساسی درباره من و خانواده و ابا و اجدادم داشته باشی، بیا کمی درباره اش حرف بزنیم، شاید تقصیر خانواده و اجدادم نباشد، ….»  یادمان باشد که بی توجهی و بی اعتنایی ، خیلی اوقات تکنیک مفیدی در روابط به ویژه روابط زناشویی نیست، زیرا بسیاری اوقات، بی اعتنایی به یک گله و شکایت کوچک است که تبدیل به فوران خشم و غضب و انتقاد و عیب جویی، توهین و تحقیر و … می شود. این مطلب  ادامه دارد….

منابع بیشتر برای مطالعه:

http://www.donelium.com/complaints.html#.V0S6BEj0xnP

Creative Complaining- What’s The Difference Between Criticism And Complaint?

نویسنده: دکتر محمود امیری نیا

Dr. Mahmood Amirinia مدرس و مولف مستقل هوش هیجانی . Instructor and Freelance researcher on Emotional Intelligence

1 دیدگاه برای “انتقاد و عیب جویی در مقابل حسن جویی است”